uvar dve kulture: Grad Sandaka i grad Rake


Foto: depositphotos/ smoke-lmt.mail.ru

Foto: depositphotos/ smoke-lmt.mail.ru

Novi Pazar je zbog dobre lokacije bio vaan grad. Od postojanja je imao vanu ulogu za komunikaciju i trgovinu, ovo podruje je bila prestonica Rake u vreme Nemanjia, a u vreme Otomanskog carstva je bio sedite Novopazarskog sandaka.

Procvat Novog Pazara nastupa 1468. godine kada postaje jedan od najveih gradova na Balkanu. Zvanino ga je osnovao Isa-beg Isakovi kada mu daje naziv Yeni Bazar, a kao Novi Pazar spominje se u dokumentu Dubrovake Republike.

Kako je Novi Pazar bio veoma vaan za vreme srpskih, ali i turskih „zlatnih vekova“, u ovom gradu su ostala znamenja koja podseaju na obe kulture.

Stara arija

Svako ko je posetio Sarajevo primetie slinost Baarije i Stare arije, razlog tome je isti osniva Isa-beg Isakovi. U glavnoj ulici Novog Pazara nalazile su se duani zanatlija i trgovaca, koji su u poetku bili sa leve strane reke Rake, a kasnije su morali da se proire i na desnu. uveni turski putopisac Evlija elebija napisao je da je u Novom pazaru bilo vie od 1.000 takvih radnjica.

Ovo je i danas centar Novog Pazara, ali zanatske radnje su zamenili frizerski saloni, butici, zlatare…ipak, tu su i mesari, pekare i evabdinice koji uvaju tradicionalne recepte po kojima je ovaj grad, izmeu ostalog, poznat.

Stara arija je proglaena za kulturno dobro izuzetnog znaaja, jer je okruuju kulturno-istorijski vane graevine.

Altun-Alem damija

Jedna od najlepih i najstarijih damija na Balkanu nalazi se u Staroj ariji. Sagraena je sredinom 16. veka, a veruje se da ju je sagradio veoma uen i bogat Muslehedin Abdul Gami. Za ovu damiju se, kao i sve znaajne objekte, vezuje legenda.

U ovom sluaju se radi o tri erke koje su bile toliko lepe i sa toliko velikim mirazom da niko nije smeo da ih zaprosi, pa su na kraju ostale neudate. Navodno su odluile da novcem koji nikome nisu odnele u miraz iskoriste za dobroinstva, pa je tako Altuna odluila da napravi najlepu damiju u ariji.

Arap-damija

O ovoj damiji postpoje malo pouzdaniji izvori, ali ipak nije sigurno po kome nosi ime. Poznato je da je sagraena 1.528 godine, a predanje o imenu kae da je graditelj Hasan elebi bio arapskog porekla, ali o tome danas nema pouzdanih izvora. Damija je bila spaljena 1.689. godine, a veruje se da ju je obnovio arapski oficir kojem je podignut nadgrobni spomenik na Velikom groblju i danas poznat kao Arapov grob.

Lejlek damija

Ovo je najstarija damija u Novom Pazaru, a originalni naziv joj je bio Amed-beg silhadar, po njenog graditelju koji je navodno bio uvar oruja. Postoji nekoliko verovanja vezano za ovu crkvu, a ono koje e Novopazarci rado spomenuti jeste da je sultan Mehmed Osvaja, dok je iao u pohod na Bosnu svratio u Novi Pazar i da je klanjao ba u ovoj damiji.

Hamam Isa-bega Isakovia

Na podruju Novog Pazara je bilo nekoliko hamama, ali ovaj se nalazio u gradskom jezgru i podigao ga je Isa-beg Isakovi. Ovaj spomenik islamske arhitekture se nalazi pod zatitom drave kao spomenik izuzetnog znaaja. Hamam je izgraen u 15. veku, a kao javno kupalite bio je podeljen na dva dela- muki i enski. Hamam prekriva 11 kupola, a unutar njega je bilo vie prostorija.

Gradska tvrava sa kulom motriljom

Tvrava se nalazi u samom centru grada unutar gradskog parka. Osnova tvrave je trougaona, sluila je za odbranu grada, pa je nekoliko puta ruena i obnavljana. Kada je dolo do znaajnog prodora Austrougarske, turske vlasti su poele da dograuju tvravu.

Unutar kule se nalazi prepoznatljiv simbol Novog Pazara, a to je kula motrilja. Sagraena je poetkom 17. veka, a visoka 15 metara i ima etiri pukarnice. Osim kule, pouzdano se zna da su unutar zidina postojale dve crkve i damija.

Amir-agin han

Ovaj han je nastao u 18. veku, kao mesto koje je su posetili mnogi putnici i trgovci. U prizemlju se nalazila mehana, a na spratu je bilo prenoite za one koji su zavravali vane poslove ili nisu eleli da putuju nou.

Petrova crkva, Crkva Svetog Petra i Pavla

Crkva potie iz 8. veka, ali njeni temelji su starijeg datuma. U osnov se nalazi rotunda iz vizantijskog perioda, a ostaci fresaka svedoe da je crkva ukraavana u od 10. do 13. veka, a upravo su se pod tim freskama krstili Nemanjii i predavali prestoli.

Istraivanjima je pokazalo da se tu nalazio ranohrianski objekat iz 7. veka, ali su otkriveni i ostaci ilirske kneevske humke iz 5. veka pre nove ere u kojoj je naena kolekcija 92 predmeta u zlatu i ilibaru.

Manastir urevi stupovi

Manastir je posveen Svetom oru i nalazi se na brdu iznad Novog Pazara. Ovo je jedan od najstarijih srpskih manastira, a podigao ga je veliki upan Stefan Nemanja 1171. godine. Manastir se nalazi pod zatitom Uneska, a od skoro 850 godina kako postoji, 300 je u ruevinama, a danas je manastir gotovo potpuno obnovljen.

Stari Ras sa Sopoanima

Freske manastira Sopoani se smatraju nekim od najznaajnijih dela crkvene umetnosti. Najznaajnia freska je uspenjepresvete Bogorodice koje je naslikano na 40 metara kvadratnih. Unutar manastira nalaze se i freske mnogih Nemanjia i njihovih ena, a smatra se da je unutranost Sopoana jedna od najznaajnijih i najlepih pu periodu srednjeg veka.

Kao i drugi vazni crkveni objekti na podruju Starog Rasa, i ovaj manastir je zadubina Nemanjia. Naziv potie od lovenske rei sopot, to znai izvor, jer se nalazi u blizini izvora reke Rake.

Na brdu zvanom Gradina nalizi se srednjovekovni grad Stari Ras, prestonica drave Nemanjia. U kompleksu starog Rasa su tri arheoloka lokaliteta: utvrenje na Gradini, peina sa manastirom Svetog Arhanela ispod utvrenja i naselje Pazarite (Trgovite) sa urbanizovanom strukturom graevina, a sve ovo sa manastirom se nalazi pod zatitom Uneska.





Izvor:B92